TOPRAKSIZ TARIMIN AVANTAJ VE DEZ AVANTAJLARI

Toprağın bitkisel üretime uygun olmadığı yerlerde bitki yetiştiriciliğine olanak sağlayan, bitki gelişimi ve ürün kalitesini kontrol altında tutulabilen bir yetiştiricilik şekli olan topraksız tarım, toprak dezenfeksiyonu gereğini ortadan kaldırması nedeniyle de metil bromit kullanımının alternatifi olarak seracılıkta hızla yaygınlaşmaktadır. Suyun kısıtlı bir kaynak haline gelmeye başladığı günümüzde, topraksız tarım su ve gübre kullanım etkinliğini artırması nedeniyle giderek daha da ön plana çıkmaktadır. Kapılar sistemler, basit bir topraksız tarım şekli olup, besin eriyiğinin bitki kök bölgesine alttan uygulandığı, ortam içinde kapilarite ile yükseldiği ve herhangi bir atık çözeltinin oluşmadığı sistemlerdir. Suyun tüketimi zaman ve miktar açısından doğrudan bitki tarafından belirlenmektedir. Sistem herhangi bir atık çözelti oluşturmadığı için su ve gübre tasarrufu sağlanmakta ve kapalı bir sistem olarak çevre korumada da önemli rol oynamaktadır. Bu makalede kapilar sistemlerin çalışma prensibi verilmiş, avantajları ve dezavantajları değerlendirilmiştir… 

Dikey Tarım Nedir ?

Dikey Tarım terimi Gilbert Ellis Bailey’in 1915’deki kitabı Dikey Tarım’da türetilmiştir. Kendisinin bu terimi kullanımı şu andaki anlamından farklıdır (Anonimc, 2015). 1999 yılında ise Columbia Üniversitesi’nden mikrobiyoloji uzmanı Dr. Dickson Despommier, bir grup öğrencisiyle birlikte dikey tarım üzerinde detaylı çalışmalar yürütmüştür. Amerikan basınının da ilgisini çeken Dr. Despommier, iklim değişikliğinin geleneksel çiftçiliğin maliyetini giderek yükseltmesi ile teknolojik gelişmelerin sera çiftçiliğini daha ucuz hale getireceğini buna bağlı olarak da dikey çiftçiliğin daha cazibeli hale geleceğini söylemektedir. Despommier’in en büyük hayali ise 50 yıl içinde dünyada üretilen gıdanın yarısının dikey çiftliklerden sağlanmasıdır. Bu şekilde ciddi büyüklükteki tarım arazisinin terk edileceğini, bunun da ekosistemin fonksiyonlarını hızlı bir biçimde düzelteceğini, küresel ısınmayı da yavaşlatacağını belirtmektedir. Kendisi çok katlı dikey çiftliklerin özellikle şehir yaşamını yeni baştan şekillendireceğini ve daha sağlıklı, taze ürünler elde ederken sürdürülebilir tarım yapmanın yegâne yolunun dikey tarım olduğunu iddia etmektedir (Anonimd, 2012). Dikey tarım aslında kontrollü çevre tarım veya yapı entegre tarım adında şehir ortamında büyük ölçekli tarım yöntemidir (Anonime, 2015). Dikey tarım ekilebilir toprak alanların azaldığı ya da hiç olmadığı yerlerde (gökdelenlerde, apartmanlarda, balkonlarda, teraslarda, küçülmüş arazilerde, mini bahçelerde v.b) farklı materyaller ve sistemlerle tarım ürünlerinin dikine yetiştirilmesi önerisine dayanmaktadır (Anonimf, 2011). Günümüzde de açık veya kapalı alanlarda tarım yapılmasına rağmen dikey tarım örtü altı yetiştiriciliğini yüksek teknoloji ile daha verimli bir hale getirmektedir. Dikey tarımın amacı pestisit ve herbisit gibi çevreyi kirleten tarım ilaçlarının kullanımını azaltmak. Tarım arazilerindeki kaybı önlemek ve orman arazilerinin tarım arazilerine dönüşmesinin önüne geçilmesini sağlamaktır. Dikey tarımın yaygınlaşması iklim 94 değişikliğine bağlı olumsuz hava şartlarını azaltması ve gıda fiyatlarının arz düşüşüne bağlı olarak aşırı yükselmesinin önüne geçmesi de öngörmektedir. Dikey tarım da yüksek üretim teknolojileri de erkencilik, verim ve kalite artışı getirir. Su tüketiminde ekonomi sağlar. Günümüzde dikey tarım örnekleri tüm dünya da görülebilmektedir. Şehir merkezlerinde tarım yapma fikri çoğu insana cazip gelmeye başlamıştır. Dikey tarımın hedeflerinden, metropollerdeki gökdelenlerde üretim yapılması fikri henüz endüstriyel düzeyde yeterli ilgiyi görmemesine rağmen teknolojinin sürekli gelişmesi ile dikey tarımda kullanılan sistemler sürekli olarak kendini yenilemekte ve fikrin gelecekte belki de daha farklı şekillerde gerçekleşebileceğini ortaya koymaktadır. Ayrıca topraksız üretim tekniklerinin ve dikey tarım sistemlerinin sürekli geliştirilmesi uzay programları içinde umut vaat etmektedir. Dikey Tarımın Avantajları Dikey tarım uygulamalarının avantajları şu şekilde sıralanır;  

1. Su ekonomisi Normal tarıma oranla %70-95 su tasarrufu sağlar. 

 2. Kontrol edilebilir iklim kontrolü Beraberinde erkencilik, verim ve kalite artışı getirir. 

 3. Toprak ekonomisi Toprağa bağımlı olmadan her yerde tarımsal üretim olanağı sağlar.  

4. Pazara yakınlık Yerel üretim olanağı sağlar ve mevsimsel pazar fırsatları sunar.  

5. Hastalık zararlı ve yabancı ot kontrolü Geleneksel tarımdaki gibi böcek ilacı kullanılmaz.  

6. Optimize edilmiş üretim Sistemde kullanılan teknikler ekilen ürünlerden %90 oranında hasat almayı ve mahsul kayıplarının önüne geçilmesini sağlar.  

7. Çevre dostu Biyo-çeşitlilik ve çevre üzerinde herhangi bir olumsuz etkisi yoktur. 

Sonuç Hızlı nüfus artışı, insanların gıda ihtiyaçlarının karşılanmasını zorlaştırmıştır. Gerek yanlış arazi kullanımları gerekse tarım arazilerinde kullanılan geleneksel tarım yöntemleri tarım alanlarının azalmasına neden olduğu gibi tarım alanlarının tüketim taleplerini de karşılayamamasına neden olmuştur. Bu nedenlerden ötürü tarım üretimini arttırmak için yeni tarım arazileri araştırmak ve yeni tarım teknikleri geliştirmek gerekmektedir. Geleneksel tarımda görülen arazi kayıpları, zirai kalıntı, mevsimsel riskler, su ve atık sorunlarının önüne geçmek, yerel organik üretimi teşvik etmek, sürdürülebilir tarım için yeni tarım tekniklerini kullanma fikri dikey tarımın ortaya çıkış nedenlerindendir. Kırsal alanlardan kentsel alanlara yaşanan yoğun göç ağırlıklı olarak kırsal alanlarda yapılan üretimin tüketimin çok olduğu kentlere taşınmasına neden olmuş bunun sonucunda da nakil, ürün fiyatı, tazelik gibi farklı problemlerin ortaya çıkmasına neden olmuştur. Bu nedenlerden ötürü kırsal alanlardaki üretimi kentsel alanlara kaydırma fikri doğmuş bunun sonucunda da dikey tarım fikri ortaya çıkmıştır. Dikey tarımın amacı kentlerde büyük ölçekli, kontrollü, yapı entegre tarım sistemleri oluşturmaktır. Bu sistem sayesinde kentlerde açık ya da kapalı alanlarda tarım yapmak mümkündür. Kent merkezlerinde terk edilmiş depo ve sanayi tesislerinin içine veya üstüne rahatlıkla uygulanabilirler. Dikey tarımın geleneksel tarıma göre birçok avantajı vardır. Dikey tarımda kullanılan teknikler sayesinde su ve toprak ekonomisi sağlanır. Kontrol edilebilir iklim kontrolü beraberinde erkencilik, verim ve kalite artışı getirir. Kentlerde üretilmesi pazara yakınlık, yerel üretim ve mevsimsel pazar fırsatları sunar. Optimize edilmiş üretim mahsul kayıplarını önler, hasat miktarını arttırır. Geleneksel tarım yöntemlerinde olduğu gibi böcek ilacı kullanılmaz. Dikey tarımın biyo-çeşitlilik ve çevre üzerine olumsuz hiç bir etkisi yoktur. Dikey tarım için olumlu eleştiriler olmasına rağmen olumsuz eleştirel de vardır. Şehir merkezlerindeki yüksek arsa bedelleri, kurulum ve işletme maliyetlerinin yüksek olması dikey tarımın dezavantajlarındandır. Ayrıca işletmenin ısıtma ve soğutma için yüksek enerji ihtiyacı da bir başka eleştiri konusudur. Fakat günümüzde farklı inşaat tasarımları ve teknikleri, ürün miktarını ve verimliliğini arttırmak, yapım ve işletme maliyetleri düşürmek için sürekli yeni yollar aramaktadır. Sürekli gelişen ve yenilenen teknoloji dikey tarım için daha verimli ve ucuz olanaklar sağlamaktadır. Sonuç olarak dikey tarım henüz endüstriyel düzeyde yeterli ilgiyi görmemesine rağmen belki de ileride geleneksel tarımın yerini alacak daha farklı sistemlerin çıkmasına öncülük edecektir. Dikey tarım çalışmaları sadece dünyamız için değil uzay programları içinde yeni bakış açıları sağlamaktadır.